Danh mục bài viết

Cập nhật 22/10/2011 - 21:9 - Lượt xem 3915

Đào luyện Truyền thông Xã hội trong Thừa tác vụ Linh mục

Mới đây một giáo sư truyền thông ở Đại học Philíppin hỏi tôi: ‘Ông thực sự muốn nói gì với thuật ngữ truyền thông xã hội?’ Tôi tin là bà không rành về thuật ngữ này, bởi vì nó phát xuất từ Hội Thánh và bà không phải là người Công Giáo.

 

Tôi cắt nghĩa cho bà hiểu thuật ngữ này đã được sáng chế và đề nghị bởi uỷ ban chuẩn bị cho sắc lệnh Inter Mirifica của Vaticanô II về truyền thông xã hội. Đính kèm với bản dự thảo đầu tiên và cả bản dự thảo cuối cùng cho các nghị phụ thảo luận, có một cước chú nói rằng tất cả các thuật ngữ như ‘Phương tiện Đại chúng’, ‘Phương tiện Truyền bá’, “Phương tiện Nghe-Nhìn’, đều không đủ để diễn tả điều mà Hội Thánh quan tâm. Theo mục cước chú này, các phương tiện truyền thông phải truyền đi một nội dung tinh thần do những con người tạo ra và phải được chia sẻ với những người khác. Vì vậy, toàn thể tiến trình này có liên quan tới xã hội loài người. Nói cách khác, Hội Thánh quan tâm tới việc chia sẻ các thông điệp tinh thần với những con người như là những thành viên của xã hội. Vì vậy uỷ ban đã đề nghị sử dụng thuật ngữ mới là ‘truyền thông xã hội’.
Theo một cách hiểu đơn sơ và rộng hơn, truyền thông xã hội có nghĩa là việc truyền thông trong và của xã hội loài người. Theo cách hiểu này, truyền thông xã hội không chỉ liên quan tới các phương tiện đại chúng như báo chí, rađiô, TV hay phim ảnh. Truyền thông Xã hội phải quan tâm tới mọi cách thức và mọi phương tiện truyền thông trong xã hội loài người. Vì vậy nó cũng bao gồm cả các phương tiện truyền thông truyền thống trong các cộng đồng như khiêu vũ, kịch nghệ, ca hát và cả việc truyền thông nhóm và giữa các cá nhân với nhau.
Thuật ngữ truyền thông xã hội đang ngày càng được chấp nhận nhiều hơn ở ngoài Hội Thánh và bây giờ thậm chí còn được sử dụng cả trong các giới hàn lâm ngoài Kitô giáo.
Suy nghĩ mới này của Vaticanô II có những hệ quả quan trọng cho việc huấn luyện linh mục, bởi vì vấn đề liên quan ở đây không còn chỉ là các phương tiện truyền thông đại chúng mà là toàn thể lãnh vực truyền thông của con người trong xã hội. Nó liên quan tới tất cả các cách truyền thông với con người và với các cộng đồng. Thông thường khi nói về truyền thông, chúng ta tự động nghĩ đến các phương tiện đại chúng hay truyền thông đại chúng. Vaticanô II coi đó là một cách hiểu hạn hẹp, đây có lẽ là lý do đã khiến ta thiếu ý thức về việc huấn luyện truyền thông thực sự trong các chủng viện hay các cơ sở đào tạo của Hội Thánh.
Ở đây cũng có một sự khác biệt quan trọng khi sử dụng hai từ huấn luyện và đào tạo, bởi vì đào tạo liên quan tới các kỹ năng và kỹ thuật, còn huấn luyện thì tác động trên con người toàn diện và các thái độ nội tâm cơ bản của họ. Cách nhìn này vượt lên trên một lối hiểu hạn hẹp về truyền thông.
Lần đầu tiên trong lịch sử, Dòng Tên đã công bố tại Tổng Tu Nghị 1995 của họ một văn kiện về Truyền thông Xã hội, văn kiện này cũng phản ánh tình hình tại các dòng tu khác của Hội Thánh ngoài Dòng Tên. Một đoạn trong văn kiện này viết như sau:
“Truyền thông trong xã hội thường vẫn được nhìn như một khu vực của hoạt động tông đồ, một môi trường cho một số chuyên gia thường cảm thấy bị cô lập hay ở bên lề tập thể tông đồ. Xã hội cần phải nhìn nhận rằng truyền thông không phải là một lãnh vực chỉ dành riêng cho một số chuyên gia Dòng Tên, mà là một chiều kích tông đồ chính cho mọi hoạt động tông đồ của chúng ta.”
Hiến Luật của Tu hội Thừa Sai Lời Chúa (SVD) cũng cho thấy cùng một hướng này. Dựa trên Huấn thị Mục vụ Communio et Progressio (1971, số 11) mô tả truyền thông như là “sự hiến mình trong tình yêu,” Hiến Luật này nói:
“Truyền thông ở mức độ sâu xa nhất của nó là sự hiến mình trong tình yêu và vì thế là một thái độ cơ bản cần thiết đối với chúng ta là các Thừa Sai Lời Chúa.”
Nếu truyền thông thực sự là ‘hiến mình trong tình yêu’, thì nó phải ở tâm điểm của mọi việc huấn luyện linh mục. Nó có nghĩa là một yếu tố thiết yếu trong đào luyện, bởi vì mọi thừa tác vụ linh mục rốt cuộc đều là hiến mình, phản chiếu sự ‘hạ mình đến cùng’ (kenosis) của Chúa Giêsu. Thật vậy, Huấn thị Communio et Progressio gắn liền thái độ này với thái độ của chính Đức Giêsu Kitô, Đấng tự mặc khải như là ‘người Truyền Thông hoàn hảo’:
“Qua việc ‘nhập thể’, Người tự đồng hoá mình hoàn toàn với những người đón nhận sự truyền thông của Người và Người ban thông điệp của Người không chỉ bằng lời nói nhưng còn bằng tất cả nếp sống của Người. Người nói tự trong lòng mình, nghĩa là không chịu sự tác động của người khác. Người giảng thông điệp của Thiên Chúa mà không sợ hãi hay thoả hiệp. Người thích nghi với cách nói năng và suy nghĩ của dân chúng. Và Người nói lên tình trạng khó xử của thời đại họ.”
Tất cả điều này có thể và phải là một chương trình truyền thông cho việc đào luyện linh mục. Không phải là việc đắc thủ các kỹ năng nhưng là việc đào luyện một thái độ nội tâm phát triển nơi người linh mục, đơn giản là vì “truyền thông không chỉ là diễn tả các ý tưởng và bộc lộ cảm xúc. Ở bình diện sâu xa nhất của nó, truyền thông là hiến mình trong tình yêu. Thực vậy, việc truyền thông của Đức Kitô chính là thần khí và sự sống...” (Communio et Progressio, số 11).
Nhưng còn có một lý do xa hơn cho tất cả những điều trên. Trong quyển Phương Pháp Thần Học của ông, Bernard Lonergan nói đến truyền thông như là một quan tâm thần học. Sau khi mô tả về nghiên cứu, chú giải, lịch sử, các cơ sở biện chứng, các học thuyết và hệ thống, ông viết:
“Cuối cùng là quan tâm hiện nay của chúng ta về lãnh vực chuyên biệt thứ tám―Truyền Thông. Đây là một quan tâm lớn, vì chính trong giai đoạn cuối cùng này mà suy tư thần học mang lại kết quả. Không có bảy giai đoạn đầu... thì không có kết quả nào cả. Nhưng không có giai đoạn cuối cùng này, thì tất cả bảy giai đoạn đầu đều vô ích, vì chúng không thể phát triển.” (1973, 355).
Avery Dulles và các tác giả khác đã đẩy cách hiểu này đi xa hơn nữa khi nói rằng toàn thể thần học có thể được nhìn dưới viễn tượng truyền thông. Nhắc tới khái niệm của Karl Rahner về việc Thiên Chúa tự truyền thông chính mình, ông kết luận rằng “ở tất cả mọi điểm của nó, thần học đều quan tâm tới các thực tại truyền thông” (1992, 22). Ông mở rộng ý tưởng này khi nhắc tới thần học căn bản, các lãnh vực của thần học hệ thống như Kitô học, Tạo dựng, Giáo Hội học, Cánh Chung học, Bí tích và thần học thực hành gồm truyền giáo học và thần học mục vụ.
Khi kết luận bằng quan điểm Ba Ngôi, ông gọi Kitô giáo là “một tôn giáo trổi vượt về truyền thông, vì Thiên Chúa tự bản thể sâu xa nhất của Người chính là một mầu nhiệm của việc tự truyền thông. Toàn bộ công trình tạo dựng, cứu chuộc và thánh hoá là một sự nối dài tiến trình nội tại trong Ba Ngôi...”
 
Ba Ngôi
 
Theo cách hiểu của các tác giả này và các tác giả khác như Carlo Martini, từ góc cạnh Kinh Thánh, truyền thông trở thành một nguyên tắc thần học được phát triển thành một “theologia communicationis” tương tự như một “theologia crucis.” Trong thần học này, Chúa Ba Ngôi được nhìn như là Cha, Con và Thánh Thần truyền thông cho nhau trong các chuyển động nội tại trong Ba Ngôi.
Bernhard Haering (1973, 155) đã mô tả rất thích hợp sự truyền thông nội tại này như sau:
“Đức Giêsu, Ngôi Lời nhập thể, mặc khải cho chúng ta thấy đời sống thần linh là một sự truyền thông, chia sẻ. Người cầu nguyện, ‘Mọi sự của con là của Cha, và mọi sự của Cha là của con’ (Ga 17:10). Việc Đức Giêsu chia sẻ chính mình và mọi sự thật phát xuất từ sự chia sẻ hoàn toàn giữa Cha và Con trong Thánh Thần. Thánh Thần là chia sẻ, là truyền thông. ‘Khi Thần Sự Thật đến, Người sẽ dẫn anh em tới sự thật toàn vẹn. Người sẽ không tự mình nói điều gì, nhưng tất cả những gì Người nghe, Người sẽ nói lại...’ (Ga 16:13-15).
Truyền thông là một thành phần trong mầu nhiệm Thiên Chúa. Mỗi ngôi vị trong Ba Ngôi đểu sở hữu tất cả chân, thiện, mỹ, nhưng dưới dạng hiệp thông và truyền thông. Tạo dựng, cứu chuộc, và truyền thông xuất phát từ mầu nhiệm này và có mục đích cuối cùng là lôi kéo chúng ta vào hiệp thông với Thiên Chúa nhờ chính sự truyền thông này. Khi dựng nên chúng ta theo hình ảnh Người và giống như Người, Thiên Chúa cho chúng ta chia sẻ sự truyền thông sáng tạo và giải phóng trong hiệp thông, nhờ hiệp thông, và vì hiệp thông.” (1973, 155)
Khi chúng tôi hỏi các sinh viên, Tại sao bản tính loài người chúng ta có khả năng truyền thông, thỉnh thoảng họ cho câu trả lời đúng thần học: Bởi vì Thiên Chúa Ba Ngôi là Đấng truyền thông này đã tạo dựng chúng ta theo ‘hình ảnh Người và giống như Người’. Bởi vì Thiên Chúa là một vị Thiên Chúa truyền thông, nên chúng ta cũng có khả năng truyền thông.
 
Mặc Khải
 
Điều này đưa chúng ta tới bước suy tư tiếp theo. Vị Thiên Chúa Ba Ngôi này không đóng kín trong mình, nhưng tự mặc khải và truyền thông với các tạo vật của Người, để làm chúng thành các đối tác của Người. Người tự mặc khải nhờ tạo dựng và ân sủng. Tất cả Cựu Ước có thể được coi như một bản tường thuật về việc Thiên Chúa truyền thông với Israel là dân của Người. Trong Cựu Ước, Người sử dụng mọi đường lối và phương tiện truyền thông bằng lời và không bằng lời mà nền văn hoá nhân loại hiện có.
Quả là điều kỳ diệu khi thấy Người vận dụng mọi cách truyền thông khác nhau, từ giận dữ tới yêu thương, bằng động đất và thinh lặng, bằng bão tố và sự bảo vệ khỏi các kẻ thù và thiên tai. Người nói trực tiếp với các ngôn sứ và vua chúa, ‘diện đối diện’ với Môsê, với các nhóm dân chúng và các cá nhân. Người kêu gọi Môsê vào việc phục vụ đặc biệt cho Người từ trong bụi cây đang bốc cháy mà ông đã lại gần có lẽ vì tò mò nhiều hơn. Thiên Chúa sử dụng nhu cầu và cảm giác về các tin tức nơi những con người để thiết lập các mối quan hệ với họ và truyền đi các thông điệp và các mối quan tâm của Người.
 
Nhập Thể
 
Tuy nhiên, đỉnh điểm việc truyền thông của Thiên Chúa là sự Nhập Thể của Con của Người: “Thưở xưa, nhiều lần nhiều cách, Thiên Chúa đã phán dạy cha ông chúng ta qua các ngôn sứ; nhưng vào thời sau hết này, Thiên Chúa đã phán dạy chúng ta qua Thánh Tử. Thiên Chúa đã nhờ Người mà dựng nên vũ trụ, đã đặt Người làm Đấng thừa hưởng muôn vật muôn loài. Người là phản ánh vẻ huy hoàng, là hình ảnh trung thực của bản thể Thiên Chúa...” (Dt 1:1-3).
LỜI này truyền thông như thế nào? Tìm hiểu các cách thức và phương pháp truyền thông của Đức Giêsu Kitô sẽ cho chúng ta thấy rõ khá nhiều điều:
·        Ngài nói dựa trên các hoàn cảnh của đời Ngài. Việc Ngài trở thành xác phàm nhờ Thánh Thần, việc Ngài sinh ra trong máng cỏ, những năm sống ẩn dật tại Nadarét, 40 đêm ngày trong hoang địa, nỗi thống khổ của Ngài trên đồi Canvê và cái chết của Ngài trên thập giá, sự sống lại của Ngài. Tất cả các sự kiện này là những biểu hiện về sứ mạng và sự dấn thân của Ngài đối với việc Chúa Cha sai Ngài đến cứu rỗi loài người.
·        Những nơi Ngài giảng dạy thuộc nhiều loại và hầu như khắp nơi: Ngài là nhà rao giảng lưu động, Ngài giảng trong các hội đường và nhà riêng, ngoài đường và nơi phố chợ, trên biển và trên núi... Bất cứ đi đâu, Ngài luôn luôn nhắm phục vụ sứ mạng.
·        Toàn thể việc truyền thông của Ngài đặt nền trên việc chia sẻ với Cha trong kinh nguyện, đặc biệt vào ban đêm.
·        Các lời Ngài nói với dân mở đầu bằng các kinh nghiệm hằng ngày và các mối quan tâm của họ, Ngài liên kết mọi sự với thánh ý của Cha. Ngài Ngài không bao giờ nói về bản thân Ngài nhưng nói về Đấng đã sai Ngài. Vì vậy Ngài dùng các câu truyện rút ra từ cuộc sống hằng ngày như công việc của người đánh cá, người gieo giống, kinh nghiệm của bà goá đi tìm đồng bạc bị mất, kinh nghiệm của người làm bánh...
·        Ngài nói với những thính giả tụ tập thành đám đông nhưng Ngài cũng nói với những nhóm nhỏ như nhóm môn đệ Ngài và Ngài đến với các cá nhân bằng những mối quan hệ sâu xa của con người như với Nicôđêmô, người phụ nữ Samaria, Ladarô và những người khác.
·        Lời rao giảng của Ngài dựa trên Kinh Thánh Cựu Ước, nhưng Ngài cũng dùng các dụ ngôn, các câu truyện đời thường và thậm chí cả các ‘tin tức’ thời sự như vụ những người bị tháp Silôê đè chết.
·        Lời giảng của Ngài không phải để làm người ta vui tai. Ngài hỏi các câu hỏi―Hans Wijngaards đếm được chỉ riêng trong Tin Mừng Gioan đã có 164 câu hỏi như thế. Ngài đòi người ta phải quyết định. “Nếu mắt anh em làm cớ cho anh em...” “Cả anh em cũng muốn bỏ đi ư?” Ngài thậm chí đặt người ta vào tình trạng nguy kịch để buộc họ phải quyết định.
·        Mọi việc Đức Giêsu chữa lành không chỉ có mục đích chữa lành thân xác nhưng ―như lời Carlo Martini nói― đúng hơn là để tái lập đường dây truyền thông với Thiên Chúa là Cha. Ngài tha các tội cho người mù trước khi chữa mắt họ khỏi mù. “Các tôi của anh đã được tha...” thì quan trọng hơn sức khoẻ thể xác.
·        Sau cùng, việc truyền thông của Đức Giêsu không chỉ là truyền đi các thông tin và thông điệp. Trên cả những điều này, truyền thông của Ngài là một sự cam kết sâu xa của cá nhân với Cha và thông điệp của Người, một sự cam kết đòi hỏi toàn thể con người. Đức Giêsu truyền thông bằng toàn thể con người của Ngài, cho tới cái chết trên thập giá. Ngài không chỉ ‘nói’ mà còn đi đến chỗ thinh lặng trên thập giá, trong sự hiến dâng trọn cuộc đời Ngài. Điều này cũng cho thấy việc truyền thông của Ngài không kết thúc ở cuộc đời này, nhưng còn chỉ đến một thực tại sâu xa hơn ở bên kia...
 
Vị Thiên Chúa Truyền Thông
 
                        
 
Tất cả các đường lối truyền thông của Thiên Chúa Ba Ngôi được tổng hợp một cách nghệ thuật bằng hình ảnh Toà Thương Xót. Ngay từ trong Cựu Ước, “Khám Giao Ước’ đã được gọi như thế rồi, và được Martin Luther dịch sang tiếng Đức là “Gnadenstuhl.” Trong Tân Ước, đó là chính Thiên Chúa Cha khi Người ban tặng Người Con (chịu đóng đinh) của Người trong Chúa Thánh Thần cho các tạo vật của Người. Carlo Martini gọi đây là một “biểu tượng của hành vi Truyền Thông Thần Linh tột đỉnh” và một “biểu tượng không thể vượt qua về sự Truyền Thông của Thiên Chúa” (Số 24). Trong lịch sử nghệ thuật Kitô giáo từ ít là 700 năm trước, đã có hàng trăm ảnh biểu tượng loại này.
Ngoài các biểu tượng nghệ thuật, tiến trình Mặc Khải và Cứu Độ này như là hành vi truyền thông của Thiên Chúa cũng có thể được biểu diễn bằng sơ đồ sau đây, trong đó đã chứa đựng sứ mạng của Hội Thánh như là sự tiếp nối việc Thiên Chúa Ba Ngôi Truyền Thông trong thực tại cụ thể của mọi thời đại.
 

 


Sinh hoạt khác

Tin Giáo Hội

Mục Tổng Hợp

» Xem tất cả Video

Liên kết website

Bài viết được quan tâm